|
Aby jednak drzewa nie zasłoniły nam lasu, zwróćmy wpierw uwagę na chronologię: Kandinsky urodził się w roku 1866, Mondrian w 1872, Ma-lewicz w 1876. Ich rówieśnicy (z roczną najwyżej różnicą) to - kolejno - Bonnard, Rouault, Dufy. Jak zatem widać niecałe ówczesne malarstwo, które dzisiaj jest dla nas żywe, przeszło wówczas przez abstrakcję. Ale zastanawiając się nad genealogią teraźniejszej awangardy (tak określa się na ogół tych artystów, których opisałem w rozdziałku pierwszym), trzeba skupić uwagę właśnie na koryfeuszach abstrakcji.
Zakwestionowanie malarstwa nastąpiło u różnych twórców prawie równocześnie, choć na drogach trochę odmiennych, niekiedy w sposób ukryty. U Mondriana rygorystyczny obraz trwał jeszcze, siłą swojej materialnej, przedmiotowej ważkości, swojej bezkompromisowej wymowy, w stanie prawie niezmiennym, z drobnymi tylko wariacjami (ale one właśnie stanowią
0 bogactwie tego okresu w sztuce Holendra) przez dwadzieścia lat. Jednak już pierwsze swoje dzieła neoplastyczne - w okolicy roku 1920 - Mondrian uznał za kraniec, za ostateczne ?dorośniecie" malarstwa. Poza tym krańcem malarstwo przemieni się w architekturę, w całe środowisko człowieka, wreszcie w życie samo, ukształtowane wedle tego właśnie ładu, który ujawnia neoplastycyzm: wówczas sztuka stanie się niepotrzebna, trochę jak u Plo-tyna albo u Hegla.
|