|
Opisując szczegółowo marazm artystycznego środowiska lwowskiego, Estreicher całkowicie przemilcza czynną tam wówczas awangardową grupę ?Artes", najbardziej wipcwne surrealistyczną z polskich grup malarskich. Wyraźnie mści się nu Autorze biografii niechęć do wyjścia poza kategorie myślowe i uczuciowe swego modela. Chwistek mógł w ferworze polemicznym pisać różne dziwne rzeczy: od Estreichera oczekujemy na próżno ich wyklarowania. W jego książce obaj w taki sposób mówią o różnych reakcyjnych ?postim-iiicsjonistach" (ta etykieta dostaje się też Cezanne'owi), kolorystach I innych kapistach, jakby nie bardzo potrafili odróżnić ich wzajem od siebie (np. Estreicher s. 267) i jakby mieli przed oczyma tylko popłuczyny po wibracjach barwnych Cybisa. Takimi popłuczynami istotnie karmiono nas aż do niestrawności. Ale po pierwsze trzeba widzieć odmienność mini rza i naśladowców, po wtóre wibracje barwne, to przecież nie był cały Itoloryzm ani nawet cały kapizm. Próżno szukać w książce Estreichera zrozumienia, czym była wola konstruowania obrazu (wszakże to kapiści powtarzali do znudzenia faire du Poussin sur naturę: chodzi tu o coś więcej niż ?budowanie formy kolorem"), wola tak oczywista u Waliszewskiego czy Potworowskiego. Próżno szukać zrozumienia dla antyestetyzujących dążności ekspresjonistycznych, już wtedy wyraźnych w obrazach Waliszewskiego lub Czapskiego.
W ogóle traktowanie niemal wszystkiego, co nastąpiło po formizmie, jako ?reakcji" (tym terminem w ślad za Chwistkiem chętnie posługuje się Estreicher, np. s. 179, 296), budzi głębokie wątpliwości.
|